خیام نیشابوری

غیاث الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیامی نیشابوری معروف به عمر خیام و ملقب به حجةالحق؛از بزرگترین ریاضیدانان ومنجمان وشاعران اسلامی در نیمه ی دوم سده ی پنجم و ربع اول سده ششم (ه-ق) و یکی از نوابغ ومفاخر بزرگ علمی ایران است . وی در نیشابور بدنیا آمد و در همان شهر تعلیم وتربیت یافت. یکی از کارهای برجسته ی عمر خیام ؛تدوین تقویم جلالی است . درسال 467 سلطان جلال الدین ملکشاه سلجوقی ؛عمر خیام و عده ای دیگر از ازمنجمان وقت رادر اصفهان بر ان داشت تا ذیج جلالی تشکیل دهند ؛ علت این امر این بود که؛ بعد از استیلای عرب بر ایران ؛تقویم هجری قمری در کشورمان رایج گردید  اما این تقویم  به دلیل عدم مطابقت با فصول؛در امور کشت وزرع و وصول مالیات منسوخ گردید ؛ لذا ملکشاه تقویم پیشنهادی عمر خیام را که تقویم جلالی مرسوم شد . تقویم جلالی تقویمی است شمسی که تقویم فعلی ایران بر همان اساس است.

از عمر خیام حدود 12 کتاب اسم برده شده که در موضوعات مختلف است . آثار عمده خیام در ریاضیات عبارتند از : 1- مقاله فی الجبر والمقابله

2-   رساله فی قسمته ربع الدایره                                         

3-   رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات اقلیدس

4-   مشکلات الحساب

ازاخرین کارهای خیام در زمینه ریاضیات عبارتند از:

الف – حل هندسی معادلات درجه دوم و سوم

ب – ابداع هندسه تحلیلی

ج – بسط دوجمله ای ها و مثلث حسابی خیام